METAMORFOSIS DI UN BARBULETE.

E BARBULETE MONARK.


Pa e splikashon ku ta sigi, tin ku tene kwenta ku e foto-nan ta
numera di links bai reks : 1 te 4 despues 5 te 8 etc.

Na ingles ta bisa Monarch, i e ta e Barbulete mas asombroso na mundu.
E Barbulete Monark ta biba primordialmente na Texas, otro estado mas ariba
na Merka i tambe na Canada. Ora nos bisa esaki nos kier min majoria di nan.
Pasobra nan ta biba na mas pais-nan inkluso aki na Korsou pero na kantidat mas chiki.
Tin pais-nan ku nunka tabatin e Monark i esaki a wordu introdusi door di
hende ku a hibe aja. Esaki ta e kaso ku Pais-nan manera: Australia, New zeeland,
Hawai, Spanja, Azores i Bermuda.
Na tur e pais-nan aki e ta biba i brui, pero e forma di biba i brui ku ta tuma luga
na Merka ta esun ku ta hasi e Monark . . .ASOMBROSO.

E Monark ta usa exklusivamente e distinto tipo di mata di Milkweed
pa e pone su webu-nan na dje. Aki na Korsou e mata ei jama: Katuna di seda.
E ponementu di webu aki ta tuma luga durate henter anja. Na merka
esaki ta tuma durante di Spring ( final di Maart ) .
Monark ta pone entre 100 pa 400 webu bou di e blachinan di e mata, Katuna di seda.
E ta pega-nan fuerte hasiendo uso di un likido manera lijm .

LARGURA di BIDA :
Un Monark ta biba mas-o-menos 8 luna.
Esaki ta pa e Monark ku ta emigra pa protega su generashon.
Fin di Maart e mama ta pone webu, April tin e prome generashon di Monark,
ku tambe ta Monark ku ta pone webu. Esaki ta produsi e di dos generashon,
loke ta sigi bai te na e di 3 generashon.
Na final di Zomer tin e di kwater generashon di Monark ku ta esun ku ta
kambia tur kos.
Monark ku ta produsi webu ta biba 2 pa 5 siman, esnan ku no ta produsi webu ta
biba mas tantu. Un Monark su dia di muri ta despues di pone su webu-nan.
E Monark di 4 generashon ta sali na grupo di mijones for di Merka pa bai
pasa temporada di winter na Mexico den mondi-nan ku palu grandi.
Tur ta bai keda mesun kaminda na Mexico central. ( 4000 km distansia )
E mondi na Mexico jama : Oyamel Fir.
Nan ta bula mas-o-menos 70 pa 80 km pa dia.
Tin bia mas depende e kondishon di bientu i nan por bai na altura di 1 km.
Prome ku nan kuminsa ku e viage nan ta kome bon nektar i komberti esaki
den vet ku nan ta usa durante e dia-nan di e viage.
Nan lo keda mas-o-menos 5 luna aja drumi den palu-nan. ( forma di hibernation )
Na Korsou e Monark no ta emigra i ta biba 2 pa 5 siman i ta pone webu
hinter anja largu.

Pa sigi ku e bida di e di 4 generashon aja na Mexico: Despues di 5 luna drumi
nan ta regresa Merka bek i forma parega i pone webu.
Atrobe 3 generashon sigi. Awor e kos ta bini :
E di 4 generashon NO konose Mexico, pero e sa ku e tin ku bai aja i presis
e sa tambe den kwa mondi.

BIOLOGIA di e MONARK:
E siklo di bida ( Metamorfosis ) di e Monark no ta distinto for di otro Barbulete-nan.
E ta pasa 4 etapa tipiko: Webu, Larva, Pupa, Adulto.
Riba foto-2 por nota na man drechi e webu-nan kolor maron.
Net den senter di e mes-un blachi tin un Larva ( Rups chiki ) resien sali
for di e webu-nan. ( Pijl )
Ta dura 4 dia pa for di e webu sali un Larva ( Rups ).
E Rups ta kome manera un machine. E prome kos ku e ta kome ta e kaska di
webu ku el-a sali afo.
Despues e ta kuminsa direkt kome e blachi-nan di e mata aki.
E Larva ( Rups ) ta kome solamente e blachi di Katuna di seda.
E blachi no ta solamente kuminda pa e Rups, e ta tambe un protekshon
pasobra e ta kontene un venenu ku ta bai den su kurpa i asina hasiele venenoso
pa kwalkier enemigo ku kier kome. Tantu e Rups komo e Barbulete ta venenoso
si otro bestia kome.
Mas-o-menos 2 siman di komementu barbaro. Despues di esaki e ta bai transforma.
E ta bai kologa su mes kabes abou door di hak su pia patras bou di un blachi of taki.
E ta hasi esaki ku ajudo tambe di poko hilu di seda. ( plak e pia bon )
Su 2 antena i sobra pia-nan ta kuminsa dirti bai.
E ta buig su kurpa i seka bira un Pupa. ( e no ta morto )
Ta dura mas-o-menos 10 dia pa e bira un Barbulete,
Durante e 10 dia-nan e ta kambia su bida kompleto for di un insekto komedo
di blachi pa un insekto chupado di nektar.
Durante di e transformashon por nota tambe kon e kolor di e Pupa ta kambia.
Prome kos-nan ku e ta hasi ta laga su kurpa kwe solo ( seka ) kwe energia door di
stretch su hala-nan i masha importante, e mester para vertikal, kabes ariba, i saka
tur e likido ku tin den su kurpa ku ta di-mas.
Esaki ta sali tiki-tiki ( druppels ) na su atras.
E grandura ku e tin na e momento ei ta e grandura di e Monark.
E no por bira mas grandi. Mira foto-14. ( 6 cm di kabes pa punta di hala )
Tur kuminda ku e kome ta pa energia puru.
Ja 3 dia despues e por pone webu kaba.

FOTO-NAN:
Foto-1: e Mama
Foto-2: Webu-nan, Larva chiki i Larva grandi.
Foto-3: Larva di 5 dia.
Foto-4: Larva komiendo.
Foto-5: 2 Larva komiendo.
Foto -6: Larva komiendo kabes abou.
Foto-7: Larva kabes abou sin pia i a buig.
Foto-8: Larva kabes abou sin pia i a buig.
Foto-9: Pupa resien no ta lombra.
Foto-10: Pupa un dia bieuw. Lombra.
Foto-11: Pupa ku a kuminsa kambia di kolor. Dof
Foto-12: Pupa pretu, kasi kla.
Foto-13: Pupa pretu i kompleto kla. Por mira e hala-nan den e pupa.
Foto-14: Monark adulto a sali afo.
Foto-15: Close-up, Monark adulto afo.
Foto-16: Prome stap di bida.
Foto-17: Prome habri di hala.
Foto-18: Prome bula.

Mas foto interesante di MONARK

INDEX-Galeria

HOME-PAGE