WAYAKA
( Guaiacum officinale )
Wayaka ta un palu autentiko di Isla-nan ABC.
Su stam ta glad ( fini ) i ta mustra manera mancha pasobra e stam ta kaska
Esaki na su turno ta jama e Para-nan : Pimpiri i Duski.
E ta un palu ku ta tuma basta tempu pa e krese. (max 6 meter)
E no ta aparese na Isla ariba.
Ta jame Wayaká na Korsou i Boneiru i na Aruba Wayaca.
E ta un Evergreen, un palu ku ta keda berde hinter anja.
Su blachi-nan ta kolor berde skur, ta lombra un tiki i tin forma rondo di webu.
kontinuamente.
E ta saka troshi di flor (1 pa 1.5 cm ) kolor lila/blou.
E fruta ta kolorido: Oranjo/geel, ku un simia duru kolor kora.
Ora e simia kai i seka e ta bira kolor pretu ( i ketu bai duru).
Ora e Wayaka ta karga ku flor e ta jama insekto-nan manera: Abea i Barbulete
kolor geel.
E paranan aki ta gusta kome e Barbulete-nan aki.
E ta flora 2 bia pa anja: Den April i medio Oktober/November.
Nos tin ku menshona ku e palu aki tin 3 diferente tipo di apariensia:
1: Berde-berde
2: Kubri ku flornan lila
3: Kubri ku fruta Oranjo/geel
E brasa i stam ta sumamente duru i ta ser usa antes pa traha as pa Chapaleta di Boto.
i Katrol pa Barku. E simia-nan tabata wordu usa pa laba panja kune.
Tin ku bati e simia machika. E ta laba panja blanku limpi-limpi.
Medisinal: Herebe algun blachi i bebe e (thee) bon pa preshon haltu i tambe Asthma.
Laga algun blachi trek ( para i trek di su mes) i bebe kontra malu di suku.
Herebe piba di e bast i bebe e (thee) kontra Rheumatismo.
Bijgeloof: Esun ku bari su kas ku taki-nan di Wayaka, ta kore ku tur nan mala suerte.